Feitjes

Paraprosdokian

Parapro-wàt? Ik hoor het u al roepen. Maar ik was u voor, hoor. Ik riep het daarnet ook. Had er nog nooit van gehoord.
Paraprosdokian.
Het woord heeft wel iets. Vooral als je het na genoeg oefenen in één beweging kunt uitspreken.
Parapr... Paraprot... Paraprodinges... - staat een beetje lullig.
Paraprosdokian dus.
Ik vind er niet meteen een Nederlands equivalent van. Prima vraagje voor jullie, dus. Wat is de Nederlandse vertaling van paraprosdokian?
Wat het betekent, weet ik min of meer wel. Ergens heeft het te maken met het begrip parafraseren, denk ik.
Laat me een voorbeeldje geven.
'Het laatste wat ik wil is jou kwetsen, maar het staat wel onderaan mijn lijstje.'
Dat schijnt dus een paraprosdokian te zijn.
Nu wil het toeval dat ik online zo'n aantal van die paraprosdokians ben tegengekomen, die ik wel grappig vond. Waarschijnlijk omwille van het ironische karakter van dergelijke 'uitdrukkingen'. Paraprosdokiaanse uitdrukkingen - zou dat kunnen, taalkundig?
Hier zijn ze. Geniet ervan.
Het laatste wat ik wil is jou kwetsen, maar het staat wel onderaan mijn lijstje.
Vermits licht sneller gaat dan geluid, staan sommige mensen te schitteren in de schijnwerpers, tot je ze hoort praten.
Als ik het met je eens zou zijn, dan waren we allebei mis.
Kennis is weten dat een tomaat een fruitsoort is. Wijsheid is die tomaat niet in een fruitsalade draaien.
Ze beginnen het avondnieuws met 'Goedenavond', om dan een half uur lang duidelijk te maken waarom dat niét zo is.
Vrouwen zullen pas de gelijke zijn van mannen als ze over straat kunnen lopen met een kaal hoofd en een bierbuik, en tegelijk toch blijven denken dat ze sexy zijn.
Achter elke succesvolle man staat zijn vrouw. Achter de val van elke succesvolle man staat gewoonlijk een andere vrouw.
Een zuiver geweten is een teken van een vertroebeld geheugen.
Je hebt geen parachute nodig om aan valschermspringen te doen, tenzij je het een tweede keer wil proberen.
Ik twijfelde vroeger veel. Nu weet ik het niet zo zeker meer.
Nostalgie is niet meer wat het geweest is.
Naar de kerk gaan maakt evenveel een Christen van je als naar een garage gaan je in een auto verandert.
Fijn, toch?
Dat laatste was dus geen para...dinges.

The limits of my language means the limits of my world.
Ludwig Wittgenstein.

Big brother

Het is niet zo eenvoudig om in de dagelijkse tsunami van nieuws, feiten en feitjes een onderscheid te maken tussen relevante en onbelangrijke items. Ik ben er trouwens van overtuigd dat oogverblinding een van de redenen is waarom men dagelijks zo’n tsunami op ons afstuurt. Als je belangrijke dingen niet langer kunt verbergen, kan je ze alsnog aan het oog onttrekken door ze te bedelven onder vrachtwagenladingen lulkoek. De junkfoodversie van ‘nieuws’, als het ware.
Werkt dat? Ja, hoor. Zeker als die vrachtwagens gevuld zijn met wereldschokkende feiten zoals: wie met wie een relatie heeft, welke relaties verbroken zijn, wie een kindje verwacht, wie een kindje gekregen heeft, wie een nieuwe plaat gemaakt heeft, welke hollywoodacteur waarop betrapt is...
Het is een beproefde techniek. Als er iets beslist wordt in de vaderlandse politiek, bijvoorbeeld, en de ‘beleidsmakers’ geven er de voorkeur aan om het uit de schijnwerpers te houden, hoe camoufleer je het dan? Je zorgt ervoor dat een bekend politicus een provocatieve uitspraak doet op het juiste ogenblik. Alle media stormen daar dan kwijlend op af, berichten drie dagen lang alleen maar over 'De Rel', en het echt belangrijke feit blijft gegarandeerd onder de radar.
Werkt altijd. Overal.
Wat me de voorbije week opviel, was de bevestiging door Samsung dat hun Smart tv's met
voicecontrol alles wat in de buurt van het toestel gezegd wordt, capteren en doorsturen naar een derde partij. En ja, hoor, ze weigeren te zeggen naar wélke partij.
Maar ze zijn wel bezorgd over uw privacy, hoor. Zeker wel. Natuurlijk! Want je kan die
voicecontrol nog uitschakelen.
Voorlopig.
Iemand al gehoord van het kikkersyndroom? Als je een kikker wil koken, zet hem dan in koud water, en warm dat dan heel geleidelijk op. Het beestje merkt dan niks, en blijft zitten. Tot het gekookt is. En er niet meer uit kàn.
Stapje voor stapje. Zo worden we er ingeluisd. Pas wanneer iemand die er een opmerking over maakt door de meerderheid van de bevolking ‘spontaan’ voor 'verzuurde idioot' of iets gelijkaardigs wordt uitgescholden, zal het tempo worden opgedreven. Dàn kunnen de laatste stapjes een beetje sneller gezet worden, want iedereen kijkt dan toch al de andere kant op.
Het enige wat je dan als commentaar nog hoort, is: ‘Wat kan mij dat schelen? Ik heb niks te verbergen.'
Misschien wordt wat je vandaag zegt, ooit wel iets dat je misschie toch maar beter voor jezelf had gehouden.
Opnieuw. Is al eerder gebeurd.
Wat vijf jaar geleden voor de hand liggend was, is dat ondertussen al lang niet meer. Voorbeelden kent u ongetwijfeld zelf genoeg.
Tenzij u ze niet wil zien. Uw goed recht. Na de Tweede Wereldoorlog hadden de Duitse burgers daar een standaard antwoord op, dat iconisch is geworden. Dat we nog steeds kennen.
Toch?
Even recapituleren, tot slot: een Samsung televisietoestel dat op standbye staat, met
voicecontrol ingeschakeld - en dat moet wel, als je je stem wil gebruiken om het toestel aan te zetten - capteert alles wat mensen in de buurt vertellen, en stuurt dit door. (En dit geen conclusie: dit is door Samsung met zoveel woorden bevestigd!)
Wààr de conversatie wordt opgeslagen, inclusief de metadata - wie, waar, wanneer... - wordt geheim gehouden.
Waarom?
Ooit '1984' gelezen? Ooit 'Blind faith' gelezen?
Hoeveel jaren nog, denkt u, vooraleer deze boeken niets meer dan keiharde realiteit zijn?
En verboden worden?

Big Brother is watching you.
George Orwell.

Klimaatverandering.

Ik heb de voorbije week een nieuw woord geleerd.
Googol.
Neen, niet Google. Er is geen verband met de zoekmachine, al zou het kunnen dat de oorspronkelijke bedenkers van deze internetgigant zich bij het zoeken naar een naam hebben laten inspireren door de googol.
Volgens wat ik kon ontdekken, is
een googol hetzelfde als tien sexdeciljard.
Ah! Een googol heeft dus iets met sex te maken! Vertel, jongeman!
Nope. Mis.
Een sexdeciljard is een getal. Nu ja, tenminste, als een getal dat je je niet kunt voorstellen, nog een getal
is, natuurlijk.
Een sexdeciljard is een 1 met honderd(!) nullen.
Hier gaan we.
10000000000 0000000000 0000000000 0000000000 0000000000 0000000000 0000000000 0000000000 0000000000 0000000000.
Een sexdeciljard, dus.
Moet elke scholier die op de examenvraag 'Hoeveel is een sexdeciljard?' 'veel' noteert als antwoord, niet beloond worden?
Om te proberen u een idee te geven hoeveel een googol eigenlijk is - een onderneming die gedoemd is te mislukken, dat weet ik, maar zijn dat niet de leukste? -  volgende vergelijking: een googol is groter dan het geschatte aantal deeltjes in het ons bekende universum.
Pauzeer even, en lees die laatste zin opnieuw.
Die scholier zat er er eigenlijk nog het dichtste bij, vindt u ook niet?
Een googol is onbevattelijk veel dus.
En wat lees ik nu?
De laatste 358 maanden waren allemaal warmer dan de gemiddelde temperatuur in de 20ste eeuw. (Dat is dus afgerond elke maand van de voorbije dértig jaar! Waarbij je dus ook nog moet incalculeren dat een aantal van die warmste maanden dat gemiddelde van de 20ste eeuw mee heeft opgetrokken!)
Wat lees ik nog meer? Dat volgens de wetenschappers de statistische kans dat dit feit toeval is, gelijk staat aan één op een googol.
Eigenlijk is de conclusie, eenvoudig geformuleerd: iedereen die zegt dat er geen enkel bewijs is dat ons klimaat nu opwarmt, dat dat vroeger ook gebeurd is maar dat we daar gewoon geen weet van hebben, en dat er dus geen enkel oorzakelijk verband is met ons huidige gedrag… De kans dat die mensen gelijk hebben, is dus 1 op 10000000000 0000000000 0000000000 0000000000 0000000000 0000000000 0000000000 0000000000 0000000000 0000000000.
Ik heb struisvogels altijd al sympathieke beestjes gevonden, ja.

We don't want to go back to tomorrow, we want to go forward.

Dan Quayle.