De menselijke soort

Wijze woorden

Het was journalist Freek Braeckman die erover begon in De Zevende Dag. Wijze woorden, vond ik.
Vind ik.
Het was in verband met de vliegramp in Zuid-Frankrijk. De snélheid waarmee zowat iedereen probeerde - en nog steeds probeert - om scoops te lanceren, om als eerste iets bekend te maken dat ermee in verband kon worden gebracht, had hem min of meer verbijsterd.
De wijze waarop het onderzoek tot nu toe gevoerd werd, en vooral de manier waarop erover werd gecommuniceerd, was inderdaad redelijk bizar. Elk klein detail waarover men dacht iets te weten, werd meteen bekendgemaakt. Soms door een officiële instantie, soms op Twitter, zelfs soms op Facebook. Iets werd vaak voorgesteld als zijnde een vaststaand feit, om dan even later opnieuw in twijfel te worden getrokken. Familieleden, en familieleden van familieleden, en de huizen van familieleden moesten worden beschermd door de politie. Tegen terroristen? Neen. Tegen een overdaad aan aandacht. Tegen de massa die plots in de auto stapte om te gaan kijken waar de ouders van die piloot wòònden. Tegen ramptoerisme dus!
Wat gingen al die mensen daar in hemelsnaam doén? Gapen naar een gevel? Waarom?
Hoever zijn we nog af van het moment dat iemand wordt gelyncht op basis van geruchten, verspreid op Twitter? Of is dat misschien al ergens gebeurd? Films erover zijn er al.
Manipulatie en
brainswashing.
Tegenwoordig gaat het om éérst te zijn. Accuratesse doet er niet meer toe. Wie als eerste post, krijgt de meeste aandacht.
Want aandacht wordt nu gemeten in
likes en retweets. Of het ook correct is wat men liked en retweet, lijkt geen mens meer te interesseren.
En het ergste van al? Het is onze eigen, verdomde schuld.
Suggestie van Freek Braeckman? Misschien moeten reguliere journalisten maar eens beginnen met zich van deze overhaasting doelbewust te distantiëren, en met zoveel woorden kiezen voor een weliswaar tràgere, maar stevig onderbouwde verslaggeving. Met feiten én duiding, inclusief alle er aan verbonden risico's en gevolgen. De wààrheid in de mate van het onmogelijke laten primeren. Snelheid inruilen voor degelijkheid.
Zoals we 'goedkoop' zouden moeten inruilen voor 'kwaliteit'.
Ik ben helemaal voor.
Wil ik daar ook voor betalen? Ja. Volmondig ja.
Feit blijft natuurlijk dat we allemaal meedoen met die waanzin. Dat we die waanzin in stand houden. Dat we allemaal
retweeten en liken, dat we allemaal worden opgenaaid door de media, die van de realiteit een permanente stofstorm maakt. Ruis, niets anders. Met wizards die die ruis zogezegd kunnen lézen. Vroeger noemde men zo iemand een tovenaar. Nu een Expert. En allemaal met maar één doel: ons dingen doen kopen die we niet nodig hebben.
Reclame. Manipulatie.
Al eens aan gedacht hoe de geschiedenis er zou hebben uitgezien als Twitter in 1934 al had bestaan?

Don't worry about the world coming to an end today. It is already tomorrow in Australia.
Charles Schulz

Media

Oké. Misschien heb ik het wel wat te vaak over de impact van de media op ons dagelijks leven. Misschien. Maar ja: iedereen heeft recht op een potje zagen, toch? :-)
Wat ik vorige week weer hoorde op de radio... Ondergetekende meteen de gordijnen in. Nog maar eens.
Een ochtendprogramma waar luisteraars hun mening mogen geven over een bepaald onderwerp. Een formule als een andere, en soms best interessant. Maar de makers zouden zich moeten realiseren dat ze onrechtstreeks aan opinievorming (kunnen) doen, aan beïnvloeding.
En wanneer verandert opinievòrming in regelrechte brainwashing? De grens wordt alsmaar meer overschreden, vind ik. Zoals vorige week, bijvoorbeeld.
Onderwerp? Het feit dat De Lijn en/of de vakbonden verkeersboetes van haar chauffeurs zelf betaalt. Er was een kleine discussie over hoeveel van die boetes er betaald werden, ergens tussen zeventig en negentig percent, zoiets, maar dat was niet de echte vraag. Die was: vindt u dat het kan dat wanneer een buschauffeur te snel rijdt en beboet wordt, zijn werkgever deze boete betaalt?
Prima onderwerp... op vòòrwaarde dat àlle elementen aan bod komen. En dat was manifest niét het geval, wel integendeel.
Eerst kwam er een man van De Lijn aan het woord, ik vermoed een vakbondsman, die het terugbetalen probeerde te verdedigen, maar niet meteen op een vlotte manier. Hij klonk alsof hij voor de eerste keer over het onderwerp werd geïnterviewd, en dan ook nog eens verrast was door de vraag. Daarna was het de beurt aan een dertiger die klonk als een glimmende yuppie, en die het een schandaal vond. Hij betaalde zijn verkeersboetes toch ook zelf? Waarom moesten buschauffeurs dat dan niet doen? Het zoveelste misbruik van de vakbonden! Hij kon het niet vaak genoeg herhalen.
En dat was het.
Dat het hier niét ging over boetes die chauffeurs in hun persoonlijke tijd met hun persoonlijke wagen opliepen, maar wel tijdens het rijden voor hun werkgever, de busmaatschappij dus, werd niet eens vermeld.
Dat buschauffeurs al enkele jaren door veelal piepjonge managers, die nog nooit een autobus hebben gebruikt, gedwongen worden om alsmaar onmogelijkere uurtabellen te respecteren, op straffe van...
Werd zedig verzwegen.
Dat vrachtwagenchauffeurs - ook die kwamen even aan bod; hun werkgevers betalen ook vaak zelf - door hun opdrachtgevers ook gedwongen worden sneller hun traject af te werken dan mogelijk is…
Werd opnieuw zedig verzwegen.
Het was de schuld van de vakbond. Punt. Wisten de luisteraars veel.
Wedden dat als je er de makers van het programma over zou aanspreken, dat ze je als antwoord zouden geven 'dat ze helemaal niet de bedoeling hebben om aan objectieve berichtgeving of zo te doen. Entertainment is het, meneer. Meer niet. U zoekt er teveel achter.’
Ah ja?
Gebeurt dit soort druppelsgewijze desinformatie en manipulatie dan echt onbewust? Of bewust?
Ik ben er héél lang van overtuigd geweest dat er van bewùst geen sprake was. Mij leek het lang ordinaire onkunde. Niet noodzakelijk van de stém van het programma, maar van zijn/haar team. Zo'n jonge spring-in't-veld die net begonnen is en die zonder nadenken of overleg...
Het wordt echter alsmaar moeilijker om deze overtuiging in leven te houden. Ik probeer wel, ik geef ze voldoende water, bemest de grond waarop ze groeit, ik zou er aan trekken als dat zou helpen... Maar de overtuiging is aan het sterven. Er zijn teveel elementen die me dagelijks op de neus drukken dat het de verkeerde overtuiging is.
Zòveel onkunde, op één hoopje? Het wordt alsmaar onwaarschijnlijker.
Wat is er dan verdomme aan de hand? Wordt er alleen maar gezegd wat de mensen willen horen, of worden dingen gewoon vaak genoeg herhaald, tot mensen dénken dat ze dat willen horen?

When people learn no tools of judgment and merely follow their hopes, the seeds of political manipulation are sown.
Stephen Jay Gould

De oude Griek

Een aantal jaren geleden, op het hoogtepunt van de crisis, toen de ellende in Griekenland begon, schreef ik onderstaande tekst, voor een uit te geven boek met kunstwerken en teksten rond actualiteit. Dit nadat een bejaarde apotheker zich door de uitzichtloosheid een kogel door de kop had gejaagd. En wat is er veranderd?

Als er niets meer overblijft.
Geen goden meer op de Olympus - alleen nog scheepsmagnaten, met wild graaiende handen als haren van Medusa.
Geen Retsina meer uit een met hars verzegeld vat - alleen nog een met zilt water aangelengd, geïmporteerd poeder, dat onze voorvaderen oplost als zuur.
Geen mediterraanblauwe hemel meer, of oude tempels, of nachten op het strand - alles gekidnapt door een kartel beleggers.
Geen sirtaki meer bij de koffie, geen gebroken servies - alleen nog gebroken harten en gebroken ogen.
Geen vissers meer aan de kade - alleen nog het gif van armoede, uitputting en ondergang.
Als Mikis zwijgt, en Maria, en Manos, en Savina - allen gekeeld door de jankende dollarhyena’s, speurend naar een laatste lijk.
Als mijn land dan echt finaal verscheurd is, na duizenden jaren, tot meerdere eer en glorie van Hades, heer van rijkdom en onderwereld.
Verneukt, verkloot, verhebzuchtigd.
Dan rest alleen nog de dood. De dood met de kogel.

Nearly all men can stand adversity, but if you want to test a man's character, give him power.

Abraham Lincoln

Goed begin

Hebt u de voorbije week ook de bedenking gemaakt dat 2015 niet bepaald goed begonnen is?
Hebt u de voorbije week ook moeten vechten tegen het gevoel dat de boel uit de hand lijkt te lopen? Dat de vraag 'hoe lossen we dit samen op' stelselmatig vervangen wordt door een georganiseerde druk om 'kant' te kiezen? Wij of zij - er lijkt geen tussenweg meer.
Het is de schuld van de overkant. Punt.
Hebt u zich de voorbije week ook afgevraagd wat u eigenlijk nog openlijk mag zeggen, kùnt zeggen, zonder het risico te lopen dat er meteen iemand u met de vinger zal wijzen? Een stempel op u zal drukken, u zal indelen bij een groep? De stoute groep, die van de anderen. En u
en passant even de huid zal vol schelden, onder het mom van assertiviteit? De agressie neemt hand over hand toe. Of is dat maar een indruk? Denk je dat alleen maar, omdat je voortdurend overspoeld wordt met berichten over spectaculaire gebeurtenissen, en over agressie? Zit daar misschien een strategie achter? Of is het echt gewoon het gevolg van de domheid van hebzucht?
Hebt u zich de voorbije week ook afgevraagd of we misschien eens moeten proberen om onder die deels zelf opgelegde druk van 'ik moet meedoen' uit te geraken? Over alles een mening moéten hebben en ventileren, is misschien niet zo'n beste manier om met anderen om te gaan.
Hebt u zich de voorbije week ook afgevraagd of de ingebakken gedachte 'als ik de kans kreeg, deed ik het ook' op termijn misschien niet zo constructief is? Eerder fataal. Voor ieder van ons. En toch… Stiekem…
Alsmaar meer willen hebben, trouwens, brengt het slechtste boven in de mens. Dat zouden we ondertussen toch wel mogen weten. Er zijn genoeg voorbeelden. Meer dan genoeg.
Hebt u zich de voorbije week ook afgevraagd waarom wij als soort nog steeds niet in staat zijn iets te leren uit het verleden? Nog steeds niet? Nada. Niks. Noppes. Niente.
Hebt u zich de voorbije week ook afgevraagd wanneer iemand eens het lijstje met de populairste scheldwoorden publiceert?
Nummer één? Racist.
Wedden?

It has been said that democracy is the worst form of government except all the others that have been tried.

Sir Winston Churchill

School's out.

Vanmiddag viel het me weer op.
Nu moet ik eerlijk toegeven dat het me al jaren verwonderd hoe het mogelijk is. Ik bedoel, zowat elke ouder zegt ’s morgens toch tegen z’n kinderen: “Voorzichtig zijn. Zeker op straat.” Het huidige verkeer is zodanig hectisch en maf, dat je haast niet anders kunt dan hopen dat je kind gewoon plat geluk heeft. Elke dag opnieuw.
Iedereen is het daar over eens, denk je dan.
Geloof je dat echt?
Zo ja, ga dan op een ochtend, middag of avond eens aan een willekeurige schoolpoort staan, en observeer gewoon hoe het daar aan toe gaat. Je gelooft je ogen niet. Dezelfde ouders die ’s ochtends hun kinderen hebben aangemaand om vooral ‘voorzichtig te zijn op straat’, halen bij het ophalen van diezelfde kinderen nu de meest onwaarschijnlijke manoeuvers uit met hun auto, liefst zo dicht mogelijk bij de schoolpoort. Op of naast de straat, op of naast het fietspad, op of naast het trottoir, het maakt allemaal niet uit. Er wordt driedubbel geparkeerd en gescholden, kinderen moeten overal de straat oversteken om bij de auto van mama of papa te geraken, want het moet vooruit gaan, en de juf of leraar die probeert om de boel min of meer geordend te laten verlopen, wordt alsmaar meer als hindernis gezien, als vervelende bemoeial. Er wordt gedraaid en gekeerd dat het een lieve lust is, en iedereen vindt dat de anderen hem of haar voorrang moeten verlenen. Ikke ikke ikke, en de rest…
De jungle. Hoewel…
Als je sommige beelden ziet van waterplassen in die jungle, waar leeuwen en antilopen solidair naast elkaar staan te drinken, zonder dat de leeuwen de antilopen lastig vallen… Misschien is ònze jungle misschien wel een overtreffende trap van dé jungle.
Sorry, beestjes.
En als er dan iets misloopt… Dan staat iedereen klaar om met het vingertje te wijzen.
Naar de anderen.

Man...is a tame or civilized animal; never the less, he requires proper instruction and a fortunate nature, and then of all animals he becomes the most divine and most civilized; but if he be insufficiently or ill-educated he is the most savage of earthly creatures.

Plato (427 VC - 347 VC)